વિજ્યા દશમી (દશેરા)

વિજ્યા દશમી (દશેરા) કે, જ્યાં યોગેશ્વર શ્રી કૃષ્ણ છે તેમજ જ્યાં ધનુર્ધર પાર્થ છે ત્યાં જ વિજય છે. લક્ષ્મી છે, કલ્યાણ છે તેમજ શાશ્વત નીતિ છે. કૃષ્ણ એટલે ઈશ કૃપા અને ધનુર્ધર પાર્થ એટલે માનવ પ્રયત્ન. આ બન્નેનો જ્યાં સુયોગ સધાય ત્યાં શું અસંવિત રહે? ચડતો માનવ પ્રયત્ન અને અવતરતી ઈશ કૃપાનું મિલન જ્યાં સર્જાય ત્યાં વિજયનો જ ઘંટનાદ્ સંભળાય એ નિર્વિવાદ ઘટના છે.

દશેરાનો ઉત્સવ એટલે ભક્તિ અને શક્તિનો સમન્વય ઉત્સવ. નવરાત્રિના નવ દિવસ જગદંબાની ઉપાસના કરી શક્તિ પ્રાપ્ત કરેલો મનુષ્ય વિજય પ્રાપ્તિ માટે થનગની ઊઠે એ તદ્ન સ્વાભાવિક છે. આ રીતે જોતા દશેરાનો ઉત્સવ એટલે વિજય પ્રસ્થાનનો ઉત્સવ.

ભારતીય સંસ્કૃતિ વીરતાની પૂજક છે. શૌર્યની ઉપાસક છે. વ્યક્તિ તેમજ સમાજના લોહીમાં વીરતા પ્રગટે તે માટે તેણે દશેરાનો ઉત્સવ રાખ્યો. જો યુદ્ધ અનિવાર્ય જ હોય તો શત્રુના હુમલાની રાહ જોવા વગર તેના ઉપર ચઢાઈ કરી તેનો પરાભવ કરવો એ કુશળ રાજનીતિ છે. શત્રુ આપણે ત્યાં ઘૂસણખોરી કરે, લૂંટફાટ કરે ત્યારપછી લડવાની તૈયારી કરે એવા આપણા પૂર્વજો નામર્દ ન હતાં. એ તો શતરુની બદદાનત કળી જઈ તેમના સીમાડા ઉપર જ ત્રાટકી પડતા. રોગ અને શત્રુને ઉગતા જ ડામવા જોઈએ, એકવાર જો એમનો પગપેસારો થઈ ગયો તો તેમના પર કાબૂ મેળવવો મુશ્કેલ બને છે.

પ્રભુ રામચંદ્રના સમયથી જ આ દિવસ વિજય પ્રસ્થાનનું પ્રતીક બન્યો છે. ભગવાન રામચંદ્રે રાવણને મહાત કરવા આ જ દિવસે પ્રસ્થાન કર્યું હતું. છત્રપતિ શિવાજીએ પણ ઔરંગઝેબને જેર કરવા આ જ દિવસે પ્રસ્થાન કરી, હિન્દુ ધર્મનું રક્ષણ કર્યું હતું. આપણા ઈતિહાસમાં આવા અનેક દાખલા છે કે જ્યારે હિન્દુ રાજાઓ આ દિવસે વિજય પ્રસ્થાન કરતા હતાં.

બ્રાહ્ય શત્રુઓની માફક આપણા આંતર શત્રુઓ પણ ઘણા છે. કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ અને મત્સર એ માનવ માત્રના ષડરિપુ છે. આજના વિજય પ્રસ્થાનના શુભ દિવસે તેમની ચાલ ઓળખી લઈ, તેઓ આપણા પર હુમલો કરે તે પહેલા આપણે તેમના પર હુમલો કરી, આપણી સીમમાં આગળ વધતા અટકાવીએ.

ટૂંકમાં, દશેરાનો દિવસ એટલે સમાજમાં રહેલી દીન, હીન, લાચાર તેમજ ભોગની વૃત્તિને સંહારવા કટિબદ્ધ થવાનો દિવસ. ધન અને વૈભવને ભોગવવાનો દિવસ. બ્રાહ્મ શત્રુની સાથે સાથે અંદર બેઠેલો ષડરિપુ ઉપર વિજય મેળવવા કૃતનિશ્ચયી બનવાનો દિવસ. દશેરા એટલે વીરતાનો વૈભવ, શૌર્યનો શૃંગાર અને પરાક્રમની પૂજા, દશેરા એટલે ભક્તિ અને શક્તિનું પવિત્ર મિલન.

આજે સમય વિશ્વમાં કોરોનાનો કાળ ચારે તરફ માનવ જાતને ભરખવા આવ્યો છે, જેને તોડવા માટે ડીસ્ટન્ટ્સ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવી શકે છે તે સહુ જાણે છે. ઘરમાં બેઠા દશેરાની ઉજવણી કરવા નમ્ર અરજ છે.

સંકલનઃ વિનુભાઈ જી. તન્ના

ભક્તોની આશા પૂરી કરનારા માઁઃ આશાપુરા માતાજી

નવરાત્રિ વિશેષઃ આઠમું-નવમું નોરતું

કહેવાય છે કે આશા અમર છે, કારણ કે આસ્થા પૂરી કરનારી માઁ આશાપુરા અહીં હાજરાહજુર બેઠી છે. એક તરફ હતાશાનું પ્રચંડ વાવાઝોડું અને બીજી તરફ આશાના દીવડાની જયોત.... સનાતન કાળથી એ પાવક જયોત જીતી છે. કારણ કે તેને માઁ આશાપુરાની રખેવાળી છે. માઁ આશાપુરા કચ્છની દેશદેવી છે, તો જાડેજા સાબના ક્ષત્રિયોની કુળદેવી છે. લાખો શ્રદ્ધાળુઓ માટે માથું ટેકવવાનું એ સ્થાનક છે.

કચ્છને અનેક રીતે ભાતીગળ બનાવનારા કારણોમાં મુખ્ય છે માતાનો મઢ, કારણ કે અહીં માઁ આશાપુરા બિરાજમાન છે. માતાજી સાથે અનેક કથાઓ સંકળાયેલી છે, જેમાં સૌથી પ્રચલિત મારવાડના વાણિયાની છે. આશરે ૧૫૦૦ વર્ષ પહેલાં મારવાડથી એક વાણિયા વેપારી પ્રવાસ માટે અહી આવ્યો હતો. તેનું નામ દેવચંદ હતું. માતાજીનું અત્યારનું જે મંદિર છે એ જગ્યાએ તે રોકાયા હતા અને નવરાત્રિ પસાર કરી હતી તે માઁ અંબાનો ભકત હતો. તેના જીવનમાં બધી વાતે સુખ હતું, બસ કોઈ સંતાન ન હતું અને તે માતાજીને સંતાન માટે પ્રાર્થના કરતો હતો. એક વખતે માતાજી તેને સપનામાં આવ્યા, અને એ જગ્યાએ મંદિર બનાવવાનું કહ્યું આ વાતની ખરાઈ માટે તે ઊઠે ત્યારે ચૂંદડી અને શ્રીફળ તેને જોવા મળશે એવું માતાજીએ કહ્યું. જો કે માતાજીએ એક શરત રાખી હતી. મંદિરના નિર્માણના ૬ મહિના સુધી તેના દ્વાર ખોલવા નહી. જેથી તેઓ પૂરેપૂરા અંદર બિરાજમાન થઈ જાય. દેવચંદ વાણિયાએ માતાજીની શરત માન્ય રાખી.

જો કે મંદિરના નિર્માણના અમુક મહિનાઓ પછી સંધ્યા ટાણે દેવચંદને મંદિરમાંથી સંગીતના અલગઅલગ નાદ સંભળાવા લાગ્યા. તે પોતાની આતુરતા રોકી ન શકયો, અને માતાજીની મનાઈ હોવા છતાં તેણે દરવાજા ખોલી નાખ્યા, જયારે દરવાજા ખોલ્યા ત્યારે માતાજી ઘુંટણ સુધી બહાર હતા, અને અત્યારે પણ તેઓ એ જ સ્થિતિમાં દર્શન આપે છે. નવરાત્રિમાં પત્રિવિધિનું મુખ્ય આકર્ષણ છે, જેમાં છેલ્લા દિવસે માતાજીની મૂર્તિ પર રાખેલું ફૂલ આપમેળે ખોળામાં આવી જાય છે.

મંદિરમાં મૂર્તિ છ ફૂટ ઊંચી છે. છતાં ઘૂંટણ સુધીની છે, કારણ કે દેવચંદ વાણિયાએ માતાજીએ આપેલી અવધિના એક મહિના પહેલા મંદિરના દ્વાર ખોલી નાખ્યા હતાં.  જો કે દેવચંદે પછીથી માતાજીની માફી માંગી, અને માતાજીએ તેને માફ પણ કરી દીધો, છતાં માતાજીનું પ્રાગટ્ય ઘૂંટણ સુધીની જ રહ્યું માતાની મૂર્તિ પર સાતે નેત્રો છે, જેમાં પાંચ નેત્રો સોનાના છે, જેનો પણ વિશેષ મહિમા છે કહેવાય છે કે જેને આંખોની રોશની ન હોય તે અહીં આવીને માતાજીની માનતા રાખે તો માતા તેના જીવનનો અંધકાર દૂર કરી દે છે. આ સિવાય પણ કહેવાય છે કે ભકતો સાચા મનથી માતાજી પાસે કંઈ માંગે તો માતાજી તેમની પ્રાર્થના અચૂક સાંભળે છે, અને ભકતોની આશા પૂરી કરે છે, આથી જ માતાજીને આશાપુરી માતાજી કહેવાય છે.

૨૦૧૬ માં નાસા દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું કે પૃથ્વી પરની આ એક માત્ર જગ્યા છે કે જયાં મંગળ ગ્રહ પર હોય તેવા પથ્થર મળ્યા છે. નવરાત્રિમાં અહિં દર્શનાર્થીઓનો મહેરામણ ઊમટે છે, છેક મુંબઈથી પણ ભાવિકો પગપાળા માનતા કરવા આવે છે વર્ષ દરમિયાન લાખોની સંખ્યામાં ભકતો અહીં આવે છે. અને માતાજી દરેકની આશા પૂરી કરે છે.

દિપા સોની-જામનગર