ડો. બાબા સાહેબ આંબેડકર જ્યંતી

આજે ડો. બાબા સાહેબ આંબેડકરની જ્યંતી છે. તા. ૧૪-એપ્રિલ-૧૮૯૧ ના દિવસે મધ્યપ્રદેશના મહૂમાં જન્મેલા ભીમરાવ રાવજી આંબેડકર આઝાદ ભારતના બંધારણના ઘડવૈયા ગણાય છે. દેશને પ્રજાસત્તાક ઘોષિત કરવા માટે લેખિત અને વિસ્તૃત બંધારણ આપનાર બંધારણ સભાની ડ્રાફટ કમિટીના તેઓ વડા હતાં.

વિદ્યાર્થીકાળથી જ તેજસ્વી રહેલા ભીમરાવે જીવનમાં સંઘર્ષ કર્યો હતો. તેઓએ કોલંબિયા વિશ્વવિદ્યાલય અને લંડન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિકલ યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્રની ડીગ્રીઓ મેળવી હતી અને અર્થશાસ્ત્ર અને રાજનીતિ વિજ્ઞાન એટલે પોલિટિકલ સાયન્સમાં રિસર્ચ પણ કર્યુ હતું.

પ્રારંભમાં અર્થશાસ્ત્રના પ્રોફેસર રહ્યાં પછી તેઓએ વકીલાતની પ્રેકટીસ પણ કરી હતી. તે પછી સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ દરમિયાન તેઓ જૂથ ચર્ચાઓ, પત્રિકાઓનું પ્રકાશન અને દલિતો માટે સામાજિક લડત સાથે જોડાયેલા રહ્યાં હતાં. આઝાદી પછી ૫ણ તેઓ સામાજિક ન્યાય માટે લડતા રહ્યાં હતાં.

તેઓએ ભારતીય બંધારણ સભાની ડ્રાફટ કમિટીનું નેતૃત્વ કરીને દેશને ઉત્તમ બંધારણ આપ્યું તે સર્વવિદિત છે. તેઓએ વર્ષ-૧૯પ૬ માં બૌધ્ધ ધર્મ અંગિકાર કર્યો હતો. તેઓને વર્ષ-૧૯૯૦ માં ભારત સરકાર દ્વારા મરણોપરાંત ભારત રત્નનું સન્માન રાષ્ટ્રપતિના હસ્તે અપાયું હતું. અસ્પૃશ્યતા નિવારણ માટે તેઓનું યોગદાન અવિસ્મરણિય રહ્યું છે. તેઓનું નિધન ૬ઠ્ઠી ડિસેમ્બર ૧૯પ૬ ના દિવસે દિલ્હીમાં થયું હતું અને મુંબઈના દાદરમાં દરિયા કિનારે અંતિમ સંસ્કાર કરાયા હતાં.

આમ તો ડો. આંબેડકર વિષે અનેક ગ્રંથો લખાયા છે, તો પણ તેઓનું જીવન-કવન અને સંઘર્ષ, ઉપલબ્ધિઓ અને સિદ્ધિઓ એટલી બધી છે કે, હજુ પણ ઘણું લખાઈ રહ્યું છે. આજે તેઓના કેટલાક અવતરણો સાથે તેઓને સ્મરણાંજલિ અર્પીએ.

ડો. બાબા સાહેબ ભીમરાવ રાવજી આંબેડકરના કેટલાક અવતરણો

જીવન લાંબુ હોવાના બદલે મહાન હોવું જોઈએ.

બુદ્ધિનો વિકાસ માનવીના અસ્તિત્વનું અંતિમ લક્ષ્ય હોવું જોઈએ.

ઉદાસીનતા એ લોકોને પ્રભાવિત કરતી સૌથી ખરાબ બીમારી છે.

એક મહાન વ્યક્તિ પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિથી જુદો પડતો હોય છે, કારણ કે તે સેવક બનવા હંમેશાં તૈયાર રહેતો હોય છે.

મારા નામનો જય-જયકાર કરવા કરતા સારૃં એ છે કે, મારા ચિંધેલા માર્ગે ચાલો.

પોતાના ભાજપ કરતા વધુ પોતાની મજબૂતી પર વિશ્વાસ કરવો જોઈએ.

સારા દેખાવા માટે નહીં, પણ સારા થવા માટે જીવો.

બંધારણ માત્ર વકીલોનો દસ્તાવેજ નથી, જીવન જીવવું એક માધ્યમ છે.

જ્ઞાન વ્યક્તિના જીવનનો આધાર છે.

શિક્ષણ જેટલું પુરૃષો માટે મહત્ત્વનું છે, એટલું જ મહિલાઓ માટે પણ છે.

બુદ્ધિજીવી વર્ગ એ છે જે દૂરદર્શી હોય, સલાહ આપી શકે અને જરૃર પડ્યે નેતૃત્વ પ્રદાન કરી શકે.

જો તમારે પરિવર્તનનો માર્ગ અપનાવવો હોય, તો તેની સૌપ્રથમ શરૃઆત મારા ઘર-પરિવારથી જ થશે.

સફળતા ક્યારેય પાક્કી નથી હોતી અને અસફળતા ક્યારેય અંતિમ નથી હોતી.

સંસારમાં મનુષ્યને પોતાના કર્મોથી ઓળખવામાં આવે છે. વિદ્વાનોનો જન્મ કોઈપણ જાતિમાં થાય છે.

આલેખનઃ વિનોદ કોટેચા