તા.૨૯ ઓકટોબર ઃ વિશ્વ સ્ટ્રોક દિવસ

તા.૨૯ ઓકટોબરને વિશ્વ સ્ટ્રોક દિવસ તરીકે વર્ષ ૨૦૦૭ ના વર્ષથી સ્ટ્રોક અંગેની જાણકારી વધારવા અને યોગ્ય ચિકિત્સા કરવાથી સ્ટ્રોક અટકાવી શકાય અને સ્ટ્રોક પછી થતી પરમેનન્ટ ડિસેલીબીટીમાં રાહત માટે કરવામાં આવે છે. બ્રેઈન સ્ટ્રોક સામાન્ય રીતે હેમરેજ, ઈમ્ફાર્ટ, અથવા મસ્તિષ્કમાં ઈજા થવાના પરિણામે થતું હોય છે. વિશ્વ સ્ટ્રોક સંસ્થાના અહેવાલ અનુસાર સ્ટ્રોક કોઈ પણ વ્યકિતને થઈ શકે છે. અને તેની દર દર ૪ માંથી ૧ ને હોઈ શકે છે અને જો અક્ટિવ લાઈફ અથવા પ્રવૃત્તિમય જીવન જીવવામાં આવે તો સ્ટ્રોકને અટકાવી શકાય છે અને સ્ટ્રોકના પરિણામે થતા લકવામાં પણ સ્વસ્થ રીતે જીવન જીવી શકાય. સ્ટ્રોક પછી લકવાના કારણે શારિરીક અકર્મણ્યતા આવી જતી હોય છે, જો યોગ્ય ઉપચાર કરવામાં આવે તો પરમેનન્ટ ડિસેબીલીટીને ઓછી કરી શકાય તેમજ સ્વસ્થ જીવન જીવી શકાય.

આયુર્વેદ વિજ્ઞાનમાં ૫ોસ્ટ સ્ટ્રોક ડિસેબીલીટી માટે અલગ-અલગ સારવાર ઉપલબ્ધ છે. તેમાં અભ્યંગ-સ્વેદન, પંચકર્મ, બસ્તિ,વિરેચન, ઓષધ ચિકિત્સા, સ્ત્વાવજય, દૈવિક ચિકિત્સા, આહાર આયોજન અને પથ્ય-અપથ્ય છે. ચિકિત્સાનું આયોજન વ્યકિત પરત્વે એટલે કે પર્સનલાઈઝડ મેનેઝમેન્ટના રૃપે કરવામાં આવતું હોઈ છે. સ્ટ્રોક ડિસેબિલીટીની ચિકિત્સા માટે આયુર્વેદમાં પર્સ્નલાઈઝડ કેર કરવામાં આવે છે, જેમાં રોગીના રોગ અને તેથે થયેલ તકલીફ પ્રમાણે કોમ્પ્રિહેન્સિવ મેનેજમેન્ટ ચિકિત્સા અપાય છે.

આયુર્વેદમાં મુખ્યત્વે ગુગળ, દશમૂલ, એરંડમૂલ, વાત શમન અન્ય ઔષધો પ્રમુખ છે. તેવી જ રીતે વિરેચનને ચિકિત્સામાં પ્રધાનતા આપવામાં આવી છે. વિરેચનની અસર બે રીતે થતી જોવામાં છે - પહેલા તે લોહીની નળીમાં થયેલ વિકાર સુધારે છે અને બીજું બ્રેઈન - ગટબ્રેઈન એકિસસને સુધારી અને મસ્તિસ્કમાં થયેલા નુકસાનને ઓછું કરે છે અને તેના પછી યોગ્ય મેધ્ય રસાસન ઉપચાર ક્રમશઃ બ્રેઈનના કોષોમાં સુધારા થતો જણાય છે. તેવી જ રીતે વિરેચન પછી બસ્તિનો પણ ઉયોગ કરાય છે જે પોસ્ટ સ્ટ્રોક ડિસેબીલીટીને ઓછી કરવામાં કારગત સાબિત થાય છે. મેધ્ય રસાયન જેવા કે બ્રાહ્મી, શંખાહુલી, ગળો અશ્વગંધા, ગુગળ, કારસ્કર (જો વાઈ આવતી ન હોઈ અથવા ફિટ્સ આવવાની શકયતા ન હોય, જો બીપી વધુ ન હોય તો આપી શકાય) વિગેરેનો ઉપયોગ ચિકિત્સકની સલાહ પ્રમાણે અથવા તેના પરામર્શ પ્રમાણે કરી શકાય છે. કસરત, ફિઝયોથેરાપી, અભ્યંગ અને સ્વેદન પણ ડિસેબીલીટીને ઓછી કરવા માટે જરૃરી હોય છે. સામાન્ય રીતે સ્ટ્રોક થવાના મુખ્ય બે કારણો જેમ કે સેરેબ્રલ હેમરેજ અને સરેબ્રલ ઈમ્ફાર્ટને રોકવા આહાર, કસરત અને દવાઓ (આયુર્વેદ દવા), વડે બીપીને કન્ટ્રોલ, રાખવો, કલોટની સંભાવના વધારે તેવા ખોરાક જેમ કે ચરબીવાળા ખોરાકને ઓછો કરવો, નિયમિત રીતે કસરત કરવી તેમજ આર્ટિરિયલ હેલ્થ સુધારવા માટે ગાયના ઘી ઉપયોગ થોડી માત્રામાં અચૂક કરવો. ગાયના ઘી વિટામિન કે૨ નું તત્ત્વ છે. લોહીની નળીમાં કેલ્શિયમને જમા થતું ઓછું કરે છે. અથવા અટકાવે છે અને એલડી એલડીએલ (બેડ કોલેસ્ટ્રોલ) ને ઓછું કરવામાં મદદરૃપ થાય છે. તેથી સ્ટ્રોકને અટકાવવા માટે ગાયના ઘીનો રસાયન ચૂર્ણ સાથે જો ઉપયોગ કરવો સલાહ ભર્યું છે. જેમાં સ્ટ્રોકના સંદર્ભે ઉપયોગી સૂત્ર રસાયણ ચૂર્ણ માટેનું છે જે આ પ્રમાણે છે - ગળો, ગોખરૃ અને આમળા સાકર ઘી થી ખાયા વૃદ્ધપણું વ્યાપે નહીં રોગ સમૂળો જાય !! આયુર્વેદ ચિકિત્સકની સલાહ અનુસાર રસાયણનું સેવન વ્યકિતની તાસિર, ઋતુ, અગ્નિ, કોઠો વિગેરે જોઈને ૨ ગ્રામથી ૧૦ ગ્રામની માત્રામાં લઈ શકાય. વધુ માહિતી આયુર્વેદ ચિકિત્સાલય, અથવા આયુર્વેદ ચિકિત્સકનો સંપર્ક કરવો.

નિશાંત શુકલ