ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચેની 'ડીલ' ટકશે ખરી? વિશ્વભરમાં હાશકારો... કૌન જીતા... કૌન હારા?

                                                                                                                                                                                                      

આખી દુનિયા જેની અત્યંત આતૂરતાથી રાહ જોઈ રહી હતી, તે સમાચાર આજે આવ્યા છે અને ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે શાંતિ સમજુતિનો મુસદ્દો તૈયાર થઈ ગયો છે, અને અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ તથા ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ અને સંસદના અધ્યક્ષ આવતા ટૂંક સમયમાં જીનીવામાં હસ્તાક્ષર કરશે, તેવા અહેવાલોએ વિશ્વ સમુદાયમાં નવો આશાવાદ જગાવ્યો છે. અવાર-નવાર 'ડીલ' ફાયનલ થઈ હોવાના અહેવાલો પછી ક્યાંક ને ક્યાંક અવરોધ આવતો હતો તેથી સમજુતી અટકી જતી હતી, તેથી સવાલ એ ઊઠી રહ્યો છે કે જે સમયમર્યાદા નક્કી થઈ છે, તે દરમિયાન ઈઝરાયલના હુમલાઓ કે અન્ય કારણે કોઈ અવરોધ તો નહીં આવે ને? અંતે ફાયનલ થયેલી આ ડીલ ક્યાંક તૂટી નહીં જાય ને? આ ડીલ સફળ થાય તો તેનો શ્રેય કોને જશે? બન્ને પક્ષો વિજયનો દાવો કરશે, પણ હકીકતમાં કૌન જીતા... કૌન હારા?

એવા અહેવાલો છે કે આ સમજુતિ મુજબ અમેરિકાએ ઈરાનના ક્રૂડ ઓઈલ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશો તથા સંલગ્ન પ્રોડક્ટ્સ પર લાદેલા તમામ પ્રતિબંધો હટી જશે. ઈરાનને નાણાકીય સંસાધનોનો એક્સેસ પાછો મળશે. આગામી બે મહિના (૬૦ દિવસ) સુધી અમેરિકાએ ઈરાનના ર૪ અબજ ડોલર મુક્ત કરવા અંગે વાટાઘાટો થશે, પરંતુ તે પહેલા જ ૧ર અબજ ડોલર રીલીઝ કરી દેવાશે. અમેરિકા અને તેના સાથીદાર દેશો યુદ્ધથી ઈરાનને થયેલું નુક્સાન ભરપાઈ કરવા માટે અંદાજે ૩૦૦ અબજ ડોલરની યોજનાઓ બનાવશે. અત્યારે લેબેનોન સહિત તમામ મોરચે તત્કાળ યુદ્ધવિરામ થશે. અમેરિકા તેની નાકાબંધી હટાવી લેશે. ઈરાનની આંતરિક બાબતોમાં કોઈ બહારનો દેશ (અમેરિકા) હસ્તક્ષેપ નહીં કરે. અમેરિકાનું સૈન્ય પાછું ખેંચાશે.

સૌથી મોટા સમાચાર એ છે કે કોમર્શિયલ દરિયાઈ પરિવહન માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણપણે ખોલી નંખાશે, અને ઈરાન પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવવાનું વચન દોહરાવશે. આગામી બે મહિના સુધી વાટાઘાટો થાય, ત્યાં સુધી અમેરિકા કોઈ નવા આર્થિક પ્રતિબંધો નહીં લગાવે કે મિડલ ઈસ્ટમાં સૈન્ય તાકાત નહીં વધારે. આ માટે યુનોની સુરક્ષા પરિષદ આખરી કરારને મંજુરી આપશે. આ સમજુતિ પર દેખરેખ રાખવા યુએનએસસી દ્વારા વિશેષ પ્રબન્ધો કરાશે અને મોનિટરીંગ સિસ્ટમ અમલી બનાવાશે.

સૌથી વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બાબત એ પણ છે કે ઈરાનનો મિસાઈલ આ ડીલનો ભાગ નહીં હોય, બીજી તરફ અમેરિકા અને ઈરાને બન્નેએ પોતાનો વિજય થયો હોવાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાને અમેરિકા સામે પોતાની જીત થઈ હોવાનો દાવો કર્યો તેની સામે અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિએ પણ અમેરિકાનો વિજય થયો હોવાનું જણાવી કહ્યું કે, ઈરાન હવે યુરેનિયમ નહીં રાખી શકે. આમ વિરોધાભાસી અહેવાલો છતાં આખરે આ સમજુતિ થઈ જ જશે, અને હસ્તાક્ષર પણ થઈ જશે, તેવું સ્પષ્ટ જણાય છે, જો કે તે પછી શું થશે, તેની અટકળો થઈ રહી છે, પરંતુ હોર્મુઝ ખુલી જતા ભારત સહિતના દુનિયાના ઘણાં દેશોને રાહત થશે. બીજી તરફ અમેરિકાએ યુદ્ધ સમયે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવાની આપેલી છૂટ પાછી ખેંચાઈ જશે, તો ભારત સહિતના રશિયાના મિત્રદેશો માટે ઉલમાંથી ચૂલમાં પડવા જેવો ઘાટ સર્જાશે.

ઈઝરાયલ દ્વારા લેબેનોન પર થતા હુમલા અટકાવવા ટ્રમ્પે ધમકાવ્યા પછી પણ નેતન્યાહૂ દ્વારા હુમલા ચાલુ રખાતા એક અનિશ્ચિતા ઊભી થઈ છે, પરંતુ ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે સમજુતિ પર હસ્તાક્ષર પછી કદાચ આગામી ૬૦ દિવસ સુધી નેતન્યાહૂ લેબેનોન પર હુમલા ન કરે, પરંતુ હિઝબુલ્લા પર આક્રમણના નામે તંગદિલી ચાલુ રહે કે પછી હમાસ પર હુમલા કરે, તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ છે, કારણ કે યુદ્ધ સમાપ્ત થઈ તો ઘરઆંગણાની રાજનીતિને કારણે નેતન્યાહુને સત્તાનું સિંહાસન ગુમાવવું પડે તેમ હોવાથી તેઓ કોઈને કોઈ દિશામાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ચાલુ જ રાખશે, અને તેની અસરો ઈરાન-અમેરિકાની સમજુતિ પર પડી શકે છે. ટ્રમ્પ એક તરફ નેતન્યાહુને તતડાવે, બૈરૂત પર હુમલાઓને વખોડે, અને લેબેનોન સાથે શાંતિ સમજુતિ કરવા છતાં હિઝબુલ્લા-હમાસ પર હુમલાઓના નામે નેતન્યાહુ હુમલા ચાલુ રાખે, તેથી કોઈ ચતૂરાઈપૂર્વકની બેવડી ચાલ ઈઝરાયલ-અમેરિકા સાથે મળીને ચાલી રહ્યા હોય, તેવી આશંકા પણ ખોટી નથી.

બીજી તરફ હવે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાનું દબાણ વધશે. આખી દુનિયા આ યુદ્ધ પણ સમાપ્ત થાય તેવું ઈચ્છશે, કારણ કે આ બહાને અમેરિકા રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવા પર પ્રતિબંધ મૂકશે તો ફરીથી નવું ક્રાઈસીસ શરૂ થશે.

અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધવિરામને યુરોપના દેશો, કતાર સહિતના ખાડીના દેશો તથા પાકિસ્તાન સહિતના એશિયાના કેટલાક દેશોએ તરત જ આવકાર આપ્યો છે, પરંતુ રશિયા અને ચીનની પ્રારંભિક ચૂપકીદી પણ ઘણી જ સૂચક છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિના વિશ્લેષકોના પ્રારંભિક પ્રત્યાઘાતોનું તારણ કાઢીએ, તો હકીકતે અમેરિકાને આ સમજુતિ કરવી પડી, તે સ્થિતિ દુનિયાની મહાસત્તા ગણાવતા અમેરિકા અને તેના તુંડમિજાજી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ માટે જબરો ફટકો પડ્યો છે. અમેરિકાને ખાડીના દેશોમાં 'રક્ષક' માનતા દેશો હવે સમજી ગયા છે કે અમેરિકાની કઈ કઈ નબળાઈઓ અને મર્યાદાઓ છે, તો બીજી તરફ ખાડીના દેશો-મીડલ ઈસ્ટમાં હવે ઈરાનનું વર્ચસ્વ વધશે, કારણ કે આ યુદ્ધ શરૂ કર્યું, ત્યારે અમેરિકાને ઈરાક અને વેનેઝુએલાની જેમ જ ઈરાનને 'હસ્તગત' કરવાનો મનસુબો હતો, પરંતુ સ્થિતિ તેનાથી વિપરીત થઈ અને ખાડીના દેશોમાં સ્થાપિત અમેરિકાના સૈન્ય મથકો ઈરાને તબાહ કરી નાંખ્યા. આ યુદ્ધે દુનિયાને એ પણ સમજાવ્યું છે કે માત્ર સમૃદ્ધ હોવાથી કે સૈન્ય શક્તિ સર્વાધિક હોવાથી જ યુદ્ધો જીતી શકાતા નથી, પરંતુ ભૌગોલિક, સામરિક અને વ્યૂહાત્મક વાસ્તવિક્તાઓ પણ લક્ષ્યમાં લેવી પડતી હોય છે. યુદ્ધમાં તુમાખી કે તનાશાહી ચાલતી નથી.

હજુ આ સમજુતિની જાહેરાત જ થઈ છે, ત્યાં ક્રૂડના ભાવમાં કડાકો બોલ્યો અને ગ્લોબલ માર્કેટ્સ પર જે પોઝિટિવ પ્રભાવ પપડ્યો તે નોંધનિય છે. આ સમજુતિથી એ પણ પ્રતિપાદિત થયું છે કે અમેરિકાથી દબાવાની જરૂર નથી. રાહુલ ગાંધીની ભાષામાં કહીએ તો 'અમેરિકાના આજ્ઞાંકિત બનીને હા...જી... કરવાની જરૂર નથી.'

જો આપને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર કરો...

Follow us: આ જ પ્રકારની બીજી પોસ્ટ માટે અમારી એપ ડાઉનલોડ કરો.

Android: https://rb.gy/surhtv

Apple ios: https://rb.gy/cee4r9

 

Social Media

ફોટો સ્ટોરી માટે અમારા ઇન્સ્ટાગ્રામ પેઈજને ફોલ્લો કરો

https://www.instagram.com/nobatdaily?r=nametag

 

વિડિયો માટે અમારી યુ-ટ્યૂબ ચેનલને સબસ્ક્રાઈબ કરો

https://youtube.com/@Nobatofficial