ન્યાય અને યુદ્ધના ક્ષેત્રે એ.આઈ.નો ઉપયોગ... કેટલો ઉપયોગી, કેટલો જોખમી...? 'સુપ્રિમ' વોર્નિંગની ચોમેર ચર્ચા...

Author: નોબત સમાચાર

ન્યાય અને યુદ્ધના ક્ષેત્રે એ.આઈ.નો ઉપયોગ... કેટલો ઉપયોગી, કેટલો જોખમી...? 'સુપ્રિમ' વોર્નિંગની ચોમેર ચર્ચા...

ગઈકાલે હૂતાશણી પર્વે હોલિકાદહનના કાર્યક્રમ ઠેર ઠેર યોજાયા અને આવતીકાલે ધૂળેટીનો રંગોત્સવ ઉજવાશે. હોલિકા દહનની સાથે હોળીના અગ્નિમાં નફરત, દુશ્મનાવટ, વ્યસનો, ક્રોધ, જીદ, દુર્ગુણો અને દુર્ભાવનાઓ હોમી દેવાની કામના કરવામાં આવતી હોય છે અને સૌના જીવનમાં સદાચાર, સંસ્કારો, શાંતિ-સમૃદ્ધિ અને સદ્ભાવના સાથે સદ્ગુણોના સ્વરૂ:પમાં રંગો ભળી જતા જિંદગી નિજાનંદ તથા "સર્વજન સુખાય, સર્વજન હિતાય"ની ભાવનાઓથી રંગાઈ જાય, તેવી શુભકામનાઓ આજે આપણાં સૌના મનમાં ઉદ્ભવવી જ જોઈએ.

અત્યારે વિશ્વમાં ચાલી રહેલી યુદ્ધની જ્વાળા પણ ઝડપથી સમી જાય અને અમેરિકા, ઈરાન, ઈઝરાયલ તથા રશિયા અને યુક્રેનના યુદ્ધો ખતમ થઈ જાય, તેવી આશા તો વિશ્વભરમાં રખાઈ રહી હશે, પરંતુ આજે સવાર સુધીના ઘટનાક્રમો જોતાં હાલ તુરંત આ યુદ્ધ તત્કાળ થંભે તેવું લાગી રહ્યું નથી, પરંતુ તેનાથી વિપરીત વિશ્વના ઘણાં દેશો આ યુદ્ધમાં ઈરાન અને ઈઝરાયલ-અમેરિકાની તરફેણ અને વિરોધ કરી રહ્યા છે, તે જોતા આ યુદ્ધ ક્યાંક વિશ્વયુદ્ધમાં તો પલટી નહીં જાય ને ? તેવી આશંકાઓ પણ વધુને વધુ મજબૂત બની રહી છે. આ યુદ્ધમાં ઈસ્લામિક દેશો પણ બે ભાગમાં વહેચાઈ ગયા છે અને તેમાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રૂ:પે વિશ્વમાં જુદા જુદા સ્વરૂ:પમાં સક્રિય ખતરનાક આતંકવાદી સંગઠનો પણ જોડાઈ રહ્યા હોવાથી આ યુદ્ધ વધુ વિનાશક અને વ્યાપ બનશે, તેવા એંધાણ વર્તાઈ રહ્યા છે.

આ યુદ્ધમાં અદ્યતન ટેકનોલોજી, નવી રણનીતિઓ તથા દુશ્મનને હંફાવવાની તદ્ન નવી અને આધુનિક પદ્ધતિઓ અપનાવાઈ રહી હોવાથી ઈરાન-અમેરિકા-ઈઝરાયલનું આ યુદ્ધ તકનીકી પરીક્ષણો અને પ્રયોગોનો અવસર પણ બની રહ્યું હોય તેમ જણાય છે.

ઈરાને અમેરિકાના મિત્ર દેશોમાં આવેલા અમેરિકન સ્થળો પર વિનાશક હૂમલાઓ કર્યા પછી હવે અમેરિકા જરૂ:ર પડયે સેનાને મેદાનમાં ઉતારવાની વાતો પણ કરવા લાગ્યું છે, જેથી આ યુદ્ધ અત્યાર સુધી હવાઈ હૂમલાઓ સુધી મર્યાદિત હતું, તે હવે જમીની યુદ્ધ તથા દરિયાઈ ક્ષેત્રે સામસામે આવીને પ્રત્યક્ષ લડાઈમાં પરિવર્તિત થઈ રહેલું જોવા મળે છે, અને હવે તેમાં એ.આઈ. અથવા આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો પણ ઉપયોગ થઈ રહ્યો હોવાનું બહાર આવ્યું છે.

તાજેતરના અહેવાલો મુજબ ઈરાનના પરમાણુ મથકોને નિશાન બનાવીને કરાયેલા હૂમલાઓમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (એ.આઈ.)નો ભરપૂર ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાના સમાચારો પછી એક નવી જ પ્રકારની ચર્ચા થઈ રહી છે. દુશ્મનોને હંફાવવા ભૂતકાળમાં રાસાયણિક હથિયારો, જૈવિક હથિયારો અને પાણીમાં ઝેર ભેળવીને કે હવાને ઝેરીલી બનાવીને ગુંગળાવનારો ગેસ ફેલાવીને તથા આગ લગાડીને કે પછી દુશ્મન દેશોમાં જતી નદીઓમાં અચાનક જ પાણી છોડીને શત્રુની સેનાને મહાત કરવાના પ્રયાસો થતા રહ્યા છે, અને તેમાં હમણાંથી સોશ્યલ મીડિયા વોર તથા ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી લોકોમાં ગભરાટ, પરસ્પર નફરત કે વેરઝેર ફેલાવવાના ખતરનાક, અનિચ્છનિય તથા અનૈતિક નુસ્ખાઓ ઉમેરાયા છે. હવે તેમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો પ્રયોગ થતાં આ વિષયને આજની તારીખે ગ્લોબલ ટોકીંગ, ડિબેટીંગ અને ડિસ્કશનનો મુદ્દો બન્યા છે.

તાજેતરના અમેરિકન હૂમલાઓમાં અમેરિકાની સેનાએ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ ટુલ્સનો ભરપૂર ઉપયોગ કરવાના અહેવાલો છે, તેમાં પણ યુદ્ધના વિવિધ ઓપરેશનોનું પ્લાનિંગ, રણનીતિ અને સ્પોટ ડિસીશન તથા લોકેશન કેપ્ચરીંગ, ડેટા કલેકશન અને એનાલિસિસના સંયોજન સાથે યુદ્ધના ઓપરેશનમાં એ.આઈ.નો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો હોવાના અહેવાલો પછી એવો સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે આ પ્રયોગને કેટલો વિશ્વસનિય ગણાય ? જો આ પ્રયોગ ખરાઈ કર્યા વિના જ થતો રહે તો તે ક્યાંક, પોતાના પગ પર જ કૂહાડો મારવા જેવું તો નહીં હોય ને ? આ પ્રકારની નવીનતમ રણનીતિ જો ઓનલાઈન જ લિક થઈ જાય તો ? વગેરે સવાલોની ઝડી પણ વરસી રહી છે, અને આ પ્રયોગ ભવિષ્યમાં વિશ્વશાંતિ, વૈશ્વિક સુરક્ષા અને પ્લેનેટ (પૃથ્વી)ની સલામતી માટે જ ખતરો તો નહીં બની જાય ને ? તેવી શંકાઓના જવાબ કદાચ કોઈ પાસે નથી.

અત્યારે ચાલી રહેલા યુદ્ધ દરમ્યાન ડ્રોન દ્વારા ખેંચેલી તસ્વીરો કે રેકોર્ડ કરાયેલી વીડિયો, ઈન્ટરસેટર કરેલી ઓડિયો ક્લિપ, સેટેલાઈટના માધ્યમથી મેળવેલી તસ્વીરો, જમીન હીલચાલની માહિતી, સિગ્નલ ઈન્ટેલિજન્સ, સિક્રેટ ઈન્ટેલિજન્સ, ગૂપ્તચર રિપોર્ટસ, ન્યુઝ એન્ડ મીડિયા એનાલિસીસ તથા ભૌગોલિક-હિસ્ટોરિકલ તથા પ્રાકૃતિક સ્થિતિઓના ડેટા એકત્રિત કરીને તેનું ગહન વિશ્લેષણ કરીને (દેશી ભાષામાં વલોવીને) તેમાંથી ગણતરીની ક્ષણોમાં જ પેટર્ન પકડીને પ્લાનિંગ સૂચવવાની આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સની શક્તિનો પ્રયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સામાન્ય માનવી માટે આટલો બધો ડેટા એકત્રિત કરી, તેને સમજીને તેમાંથી કોઈ પ્લાનિંગ ખૂબજ ઝડપથી કરવું અત્યંત કપરૃં ગણાય, જે એ.આઈ. થોડી ક્ષણોમાં જ કરી આપતું હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવી રહ્યો છે. એ.આઈ. દ્વારા આ બધા વિશ્લેષણ પછી ગણતરીના સમયમાં હવે પછીના સંભવિત પ્રતિકાર તથા સમય-સંજોગો-સ્થિતિને ધ્યાને રાખીને આપણા હવે પછીના ટાર્ગેટ્સ પણ નક્કી કરી આપે છે, તેથી જ અમેરિકાએ ઈરાનના સુપ્રિમ લીડરને સટીક રીતે ટાર્ગેટ બનાવીને ખતમ કર્યા હોવાની જોરદાર ચર્ચા થઈ રહી છે. તો બીજી તરફ એ.આઈ.નો ઉપયોગ કરીને યુદ્ધમાં ઉઠાવેલા બધા જ કદમ સફળ થઈ રહ્યા છે ખરા ? તેવો પ્રશ્ન પણ ઉઠી રહ્યો છે, અને એ.આઈ.ના દર્શાવેલા તમામ વિકલ્પો કેટલા સફળ થયા અને કેટલા નિષ્ફળ રહ્યા, તેનો હિસાબ-કિતાબ તો ભવિષ્યમાં થશે, પરંતુ આ પ્રયોગ કયાંક સેલ્ફ ગોલ કરવા જેવો તો નહીં નિવડે ને ? તેવી આશંકાઓ પણ ઉઠી રહી છે. એન્થ્રોપિકના ક્લાઉડ મોડેલનો ઉપયોગ શસ્ત્રો ચલાવવામાં નહીં પરંતુ યુદ્ધની રણનીતિ માટે પણ અલ્ગોરિધમની ભૂમિકા પ્રભાવી બની રહી હોય તેમ જણાય છે. જો કે, હજુ વ્યાપાર ક્ષેત્રે અંતિમ નિર્ણયો એ.આઈ. નહીં, પરંતુ માનવી જ લેતો હોવાથી થોડા સેઈફ ગાર્ડ છે, પરંતુ સ્પોટ ડિસિસનના સમયે એ.આઈ.નો કેટલો ભરોસો કરવો, તે હજુ વિશ્વસનીય ઢબે નકકી થઈ શકતું નથી, તેમ છતાં અમેરિકન અને ઈઝરાયલે આ પ્રયોગ કેટલો કર્યો અને કેટલો સફળ રહ્યો, તેની ખબર યુદ્ધ વિરામ પછી વિસ્તૃત રીતે પડશે અને તે પછી નક્કી થશે કે એ.આઈ.નો પ્રયોગ કેટલો વિશ્વસનીય અને સચોટ છે.

આ ઈન્ટેલિજન્સનો આર્ટિફિશિયલ અવતાર કેટલો વિશ્વસનીય છે, અને અંતિમ નિર્ણય લેવાનું માનવીએ હાથમાં રાખવા જેવું છે, તેવો કોન્સેપ્ટ એટલા માટે પસંદ કરાઈ રહ્યો છે કે કેટલાક સિમ્યુલેશનમાં એ.આઈ. એ યુદ્ધમાં પરંપરાગત શસ્ત્રોના બદલે પરમાણુ હથિયારોના ઉપયોગની ભલામણ કરી દીધી હતી. જો માનવી અંતિમ નિર્ણય લેતો ન હોય તો પરમાણુ યુદ્ધના જ મંડાણ થઈ જાય ને ?

પરમાણુ શસ્ત્રોના ઉપયોગથી કેટલો સંહાર થાય, કેટલો વિનાશ થાય અને આપણી પૃથ્વી ખતરામાં પડી જાય, તેવી સંવેદનાસભર વિચારણા માનવી જ કરી શકે, એ.આઈ.નું મશીન તો માત્ર શસ્ત્રોની ઘાતકતા અને સંહારક શક્તિની જ ગણતરી કરી શકે, તેથી એ.આઈ. નો ઉપયોગ ઘણો જ સમજપૂર્વક કરવો પડે તેમ છે.

આ કારણે જ કદાચ આપણાં દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે વકીલો તથા ન્યાયધીશોને એ.આઈ.ના ઉપયોગ સામે ચેતવ્યા છે, સુપ્રિમકોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે જો કોઈ જજ પોતાના ચૂકાદામાં એ.આઈ. દ્વારા જનરેટ કરાયેલા ખોટા કેસ અથવા કાયદાનો સંદર્ભ ટાંકે છે, તો તેને માત્ર કાનૂની ભૂલ નહીં, પરંતુ જે-તે જજની ગેરરીતિ જ ગણવામાં આવશે. એવું કહેવાય છે કે આ પ્રકારના કડક નિર્દેશો સુપ્રિમકોર્ટે એટલા માટે આપ્યા કે એક ટ્રાયલ કોર્ટે એ.આઈ. જનરેટેડ કેટલાક એવા ચૂકાદાઓ ટાંક્યાં હતા, જે અસ્તીત્વમાં જ નહોતા...!

જો આપને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર કરો...