ઠંડીમાં તાજાં શાકભાજી- ફળોને વધુ મહત્વ આપો

સોશિયલ મીડિયા ડિપ્રેશનઃ નવા જમાનાની નવી બીમારી

સ્નેહાએ નવા ડ્રેસમાં જુદી જુદી સ્ટાઈલમાં આઠ-દસ ફોટા પાડ્યા. ફરી ફરીને પોતાના જ ફોટા જોયા. બે-ચાર ન ગમ્યા તો ફરીથી પાડ્યા, ફરીથી જોયા. પછી બ્યુટીપ્લસ કર્યા અને તેમાંથી ચાર સિલેક્ટ કરીને ફેસબુકમાં મૂક્યા. પછી તેણે હાશનો શ્વાસ લીધો. મોબાઈલ બંધ કરી દસ મિનિટ કંઈક કામ કર્યું અને ફરીથી મોબાઈલ ખોલ્યો. પોતાના ફોટાને માત્ર પાંચ જ લાઈક્સ... તે નિરાશ થઈ ગઈ... ફરીથી ફોટા જોયા... બધા સરસ જ હતાં, છતાં?? ફરીથી મોબાઈલ બંધ કરી, ટીવી ચાલુ કર્યું, પણ તેનું મન તો ફેસબુકમાં જ હતું. દસ-પંદર મિનિટ પછી ફરીથી ફેસબુક ખોલ્યું... પચ્ચીસ લાઈક્સ... પણ કોમેન્ટ??? કોમેન્ટ તો બે-ચાર જ... અને તે પણ 'વાઉં-મસ્ત' એવી જ... ફરીથી વિચારમાં પડી... હજી સુધી તેના બોયફ્રેન્ડની લાઈક કે કોમેન્ટ આવી ન હતી... તેણે તેના બોયફ્રેન્ડનું એકાઉન્ટ ચેક કર્યું... હજી પાંચ મિનિટ પહેલા તો તે ઓનલાઈન હતો. સ્નેહાના મગજમાં ધમધમાટ વ્યાપી ગયો. ઓનલાઈન હતો તો પણ મારી પોસ્ટ જોઈ નથી? લાઈક્સ-કોમેન્ટ કંઈ નહીં? ગુસ્સામાં તે રડવા જેવી થઈ ગઈ... મોબાઈલનો સોફા પર ઘા કરીને બેસી ગઈ. પાંચ મિનિટ પછી બોયફ્રેન્ડનો ફોન આવ્યો કે આજના તારા ફોટા બહુ મસ્ત છે. ફેસબુકમાં કંઈ વધારે લખાય જાય એ ડરથી કોમેન્ટ નથી કરી, ફોન જ કર્યો. સ્નેહાના ચહેરા પર માંડ માંડ સ્મિત આવ્યું અને કહ્યું, 'ના... ફોન નહીં... કોમેન્ટ જ કર... પાંચ મિનિટ પછી જોયું તો બોયફ્રેન્ડે મસ્ત શાયરી સાથે કોમેન્ટ મૂકી હતી. સ્નેહાને હાશ થઈ... ખુશીમાં કૂદી પડી... અને ગીત ગણગણતી કામે વળગી.'

અંકિતે સોશિયલ મીડિયા પર પોતાનો લેખ પોસ્ટ કર્યો. પોસ્ટ કર્યા પછી પણ ચાર-પાંચ વખત વાંચી લીધો, ક્યાંય ભૂલ નથી એવું લાગતા પોસ્ટ કરી લેપટોપ બંધ કર્યું, અને રૃમમાં આંટા મારવા લાગ્યો. દસ મિનિટ પછી મોબાઈલ લઈને જોયું તો પિતાની પોસ્ટને સાત જ લાઈક્સ... કોમેન્ટ ચેક કરી તો બે જ કોમેન્ટ... અને એ પણ 'હમમમ'... અને ઈમોજીસની... કેમ બધાને મારો લેખ નહીં ગમ્યો હોય? એ સવાલ તેના મનમાં થઈ આવ્યો. મોબાઈલ મૂકીને ફરીથી બહાવરો બનીને રૃમમાં આંટા મારવા લાગ્યો... અડધી કલાક પછી ફરીથી મોબાઈલ જોયો... માત્ર ત્રીસ જ લાઈક્સ... અને પાંચ જ કોમેન્ટ... તેને ગભરામણ જેવું થવા લાગ્યું. કોમેન્ટમાં જોયું તો ખાસ મિત્રોએ પણ ખાલી ઈમોજીસ જ મૂક્યા હતાં. એક અંગત મિત્રએ 'હાહાહા' લખ્યું હતું. શું તેણે મારા લેખની મજાક ઊડાવી? બીજા મિત્રોની કોમેન્ટ ક્યાં? શું હમણાં બે દિવસથી હું કોઈની પોસ્ટ પર કોમેન્ટ નથી કરતો એટલે મિત્રોએ મને રિસ્પોન્સ નહીં આપ્યો હોય? બધા મિત્રોની વોલ પર જઈને તેમણે છેલ્લા બે દિવસમાં મૂકેલી બધી પોસ્ટ પર કોમેન્ટ કરી લીધી. ફરીથી પોતાનો લેખ વાંચ્યો... બરાબર જ છે... કેમ બધાને નહીં ગમ્યો હોય? મિત્રોને વોટ્સએપ પર મેસેજ કરીને રિકવેસ્ટ કરી કે બીઝી હો તો પણ દસ મિનિટ કાઢીને પોતાનો લેખ વાંચો અને કોમેન્ટ કરો... ફરીથી માંડ માંડ પંદર-વીસ મિનિટ પસાર કરી અને પછી મોબાઈલ જોયો... જે મિત્રોને મેસેજ કર્યા હતાં તે બધાની કોમેન્ટ આવી ગઈ... અંકિતના ચહેરા પર મોટી સ્માઈલ આવી ગઈ. પોસ્ટ કર્યા પછીના આટલા સમય સુધીમાં તેની સ્થિતિ જાણે ડિપ્રેશનના પેશન્ટ જેવી થઈ ગઈ હતી.

જયાબેન ૬પ વર્ષના છે. દર બે-ચાર દિવસે નવી-જુની વાનગીની રીત, અથાણા-મસાલા માટેની ટિપ્સ, દેશી ઉપચાર, આધ્યાત્મિક પોસ્ટ એવું બધું ફેસબુકમાં મૂકતા હોય. જો તેમની વાનગીની રીતને વધારે લાઈક્સ ન મળે તો ફરીથી તેમાં વેરીએશન કરીને બીજીવાર મૂકે, અને જો વધારે લાઈક્સ... 'ટેસ્ટી', 'બહુ સરસ', 'ચટાકેદાર', એવી કોમેન્ટ આવે તો પછી ખુશીથી ઝુમી ઊઠે અને પછી કેટલાય દિવસો સુધી ઘરમાં તે વાનગી બનાવે. પાછા ઉંમરવાળા એટલે કુટુંબના બધા તેમને વડીલ માનીને તેમને માન આપવાના વિચારથી પણ પોસ્ટ લાઈક કરે, લાઈક્સ અને કોમેન્ટ તેમના માટે જીવનબળ જેવું કામ કરે. જો પોસ્ટ કર્યા પછી કલાક સુધી કોઈની કોમેન્ટ આવે તો તેમનું બીપી વધઘટ થઈ જાય, સુનમુન બેસી જાય, ડિપ્રેશનમાં હોય તેવા થઈ જાય.

કંઈક ન ગમવાની લાગણી થવી, ગુસ્સો આવવો, વારંવાર કંઈક ચેક કરવું, ક્યાંક અટકી જવું, બૂમો પાડવાની કે તોડફોડ કરવાની ઈચ્છા થવી એ બધી કદાચ ડિપ્રેશનની નિશાની છે અને અત્યારે આ બીમારી સોશિયલ મીડિયામાં પોસ્ટ કરનારને થઈ ગઈ છે. એક પોસ્ટ કર્યા પછી થોડી થોડી વારે એકાઉન્ટ ચેક કરે, કોની લાઈક આવી, કેટલી કોમેન્ટ આવી, કેવી કોમેન્ટ આવી, હજી તેણે કેમ કોમેન્ટ ન કરી એ બધું તપાસતા કહે, અરે કલાક-બે કલાકમાં લાઈક્સ-કોમેન્ટ ન આવે તો બહારવા થઈ જાય. જાણે પોતે દુનિયા માટે નકામા થઈ ગયા, બધા પોતાનાથી દૂર થઈ રહ્યા છે, તેવા વિચાર કરવા લાગે... લાઈક્સ-કોમેન્ટ તેમના માટે જાણે ઓક્સિજન હોય તેવું લાગે... આવું જ જ્યારે વોટ્સએપ ગ્રુપમાં કંઈ શાયરી કે મેસેજ મૂકે પછી પણ થાય, તેમાં તો પાછું ઈન્ફોર્મેશનમાં જઈને જોઈ પણ લે કે કોણે કોણે તેની પોસ્ટ વાંચી... અને વાંચી તો પછી 'સરસ' કેમ ન કહ્યું? તેણે જ્યારે પોસ્ટ મૂકી ત્યારે મેં તો વખાણ કર્યા હતાં, તો મારામાં કેમ નહીં? આવા બધા વિચાર આવે... અને મન-મગજ તેમાં જ રોકાયેલું રહે. જાણે લાઈક્સ-કોમેન્ટ જ તેમના માટે જીવન હોય, જાણે દુનિયામાં બીજું કંઈ બાકી વધ્યું જ ન હોય, આને સોશિયલ મીડિયા ડિપ્રેશન કહીં શકાય.

ઉપર જણાવેલી ત્રણેય ઘટના કાલ્પનિક કે ઉપજાવેલી નથી, સાચી જ વાત લખી છે. ઘણાને વાંચતા વાંચતા કદાચ એમ પણ લાગશે કે આ તો તેની પોતાની વાત છે હવે લોકો પોતાની આવડતની ગુણવત્તાને સોશિયલ મીડિયાના રિએક્શન્સના આધારે નક્કી કરે છે અને પછી લાઈક્સ-કોમેન્ટના આધારે જાતે જ જાતનું મૂલ્યાંકન કરીને મનમાં અસંતોષ ઊભો કરતા જાય છે, અને પછી એ અસંતોષ મગજ પર હાવી થઈ જતો હોવાથી આખું જીવન વ્યર્થ હોય તેવું લાગવા લાગે છે. સોશિયલ મીડિયા પરના રિઝલ્ટને લઈને, લાઈક્સ-કોમેન્ટના ચક્કરમાં પોતાનું વ્યક્તિત્વ ખોઈ નાખે છે અને પોતાને નકામા સમજવા લાગે છે. જાતે જ એટલા મૂર્ખ થઈ જાય છે કે પોતાની લાયકાત, પોતાની ખુશી માટે ગામ આખાના સર્ટીફિકેટની રાહ જોવે છે, અને ડિપ્રેશન જાતે જ ઊભું કરે છે.

એવું નથી કે આ બીમારી કોઈ અમુક નિશ્ચિત ઉંમરની વ્યક્તિને જ થાય છે. યુવાનીમાં આવેલા લોકોને આ બીમારી ઝડપથી પકડી લે છે, પણ સાથે સાથે મોટી ઉંમરના લોકોમાં પણ આવી બીમારી હાવી થઈ જાય છે, પણ તેમાંથી બચવું જ રહ્યું, આ સમસ્યામાંથી બહાર નીકળવું જ જોઈએ. તેના માટે જાતને જ સમજાવવી પડશે. આ ડિપ્રેશન કોઈ બીમારી નથી... બસ આ સમયે મગજના વિચારો બદલવાની જરૃર છે. જાતને બીજાના મૂલ્યાંકન પર આંકવાનું બંધ કરવું પડશે, પોતાના માટે ઓળખતા હોય તે બધાના સર્ટીફિકેટની જરૃર નથી એવું સમજવું પડશે. બધાની પસંદ અલગ અલગ હોય ત્યારે તમારી પોસ્ટ બધાને ગમે જ એવું જરૃરી નથી. તમને ગમે છે એ બસ છે... બીજાના વખાણ પર આધાર રાખવાનું બંધ કરવું પડશે. આ બધામાંથી છૂટવા કોઈપણ પોસ્ટ કર્યા પછી કોણે જવાબ આપ્યા તે જોવાનું બંધ કરવું પડશે.

ખાસ કરીને સોશિયલ મીડિયાનું વળગણ દૂર કરવું પડશે. મિત્રોને મળવાનું રાખો, સારૃ વાંચવાનું શરૃ કરો, ફોનબુકમાં જોવો કે ઘણાં એવા સગા-સંબંધી કે મિત્રો હશે જેને ઘણાં સમયથી ફોન કર્યા નહીં હોય, તેમની સાથે વાત કરો, સોશિયલ મીડિયાથી દૂર રહેવાથી જ આ બીમારી દૂર થઈ શકશે. ખરેખર તો ડિપ્રેશન કોઈ બીમારી જ નથી. આપણે જાતે જ ઊભી કરેલી બીમારી છે. તેની કોઈ દવા જ નથી... બસ થોડા હકારાત્મક વિચાર, મિત્રોનો સાથ જ તમને આનાથી બચાવી શકશે.

આલેખનઃ દિપા સોની-જામનગર



close
Ank Bandh 26 January
close
PPE Kit