દેશમાં માત્ર એક જ શિક્ષકથી ચાલતી શાળાઓની સંખ્યા એક લાખથી વધુ

Author: નોબત સમાચાર

દેશમાં માત્ર એક જ શિક્ષકથી ચાલતી શાળાઓની સંખ્યા એક લાખથી વધુ

રાજ્યસભામાં શિક્ષણ મંત્રાલયે રજૂ કરેલા સત્તાવાર આંકડાઓનો નીચોડઃ શિક્ષણની બુનિયાદ જ બોદી !

નવી દિલ્હી તા. ૩૦: દેશમાં માત્ર એક જ શિક્ષકથી ચાલતી સ્કૂલોની સરકારી ખાનગી તથા ગ્રાન્ટ-ઈન એઈડ સ્કૂલોની સંખ્યા એક લાખથી વધુ હોવાની માહિતી રાજ્યસભામાં અપાઈ હોવાથી તેના સંદર્ભે તીવ્ર પ્રત્યાઘાતો પડી રહ્યા છે.

રાજ્યસભામાં શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા રજૂ કરાયેલ સત્તાવાર ડેટા દેશભરમાં, ૧૦૦,૮૪૩ (૧૦૦,૦૦૦ થી વધુ) શાળાઓ હજુ પણ ફક્ત એક જ શિક્ષક સાથે પ્રગતિ કરી રહી છે. સરકારી આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં ૧૦૦,૦૦૦ થી વધુ શાળાઓ એક જ શિક્ષક દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. આમાં સરકારી, સરકારી સહાયિત અને ખાનગી શાળાઓનો સમાવેશ થાય છે. એકલા આંધ્રપ્રદેશમાં આવી ૧૬,૦૦૦ થી વધુ શાળાઓ છે.

આ આંકડા શિક્ષકોની નોંધપાત્ર અછત દર્શાવે છે, આંકડાઓ મુજબ વિદ્યાર્થી-શિક્ષક ગુણોત્તર પ્રાથમિક સ્તરે ૧૯, ઉચ્ચ પ્રાથમિક સ્તરે ૧૭, માધ્યમિક સ્તરે ૧૫ અને ઉચ્ચ માધ્યમિક સ્તરે ૨૩ છે. આ બધી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ હેઠળ નિર્ધારિત મર્યાદામાં છે.

જો કે, એકલ-શિક્ષક શાળાઓના ડેટા દર્શાવે છે કે સારી રાષ્ટ્રીય સરેરાશ સ્થાનિક સ્તરે શિક્ષકની ઉપલબ્ધતામાં નોંધપાત્ર અસંતુલનને છુપાવે છે. ૨૦૨૫-૨૬ માટે યુડીઆઈએસઈ+ ડેટા અનુસાર, ભારતમાં તમામ મેનેજમેન્ટ શ્રેણીઓમાં ૧૦૦,૮૪૩ શાળાઓ છે જેમાં ફક્ત એક જ શિક્ષક છે. આંધ્ર પ્રદેશ યાદીમાં ટોચ પર છે.

આંધ્ર પ્રદેશ ૧૬,૩૫૭ શાળાઓ સાથે યાદીમાં ટોચ પર છે, જે દેશના કુલ ૧૬% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. આ પછી ઝારખંડ (૯,૮૨૭) અને મહારાષ્ટ્ર (૯,૨૬૯) આવે છે. કર્ણાટકમાં ૮,૦૪૨ આવી શાળાઓ છે, ઉત્તર પ્રદેશમાં ૭,૮૭૪, રાજસ્થાનમાં ૭,૨૦૦ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ૬,૭૬૯ શાળાઓ છે. આ સાત રાજ્યો મળીને કુલ સિંગલ-ટીચર શાળાઓના આશરે ૬૫% હિસ્સો ધરાવે છે.

આ સમસ્યા ગરીબ અથવા ભૌગોલિક રીતે મુશ્કેલ રાજ્યો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ વિવિધ પ્રદેશોમાં વ્યાપક છે. તેલંગાણામાં આવી ૪,૭૯૩, તમિલનાડુમાં ૩,૯૫૭ અને આસામમાં ૩,૧૫૯ શાળાઓ છે. હિમાચલ પ્રદેશમાં ૩,૧૨૮, ઉત્તરાખંડમાં ૨,૬૫૫ અને છત્તીસગઢમાં ૨,૪૬૧ શાળાઓ છે. બીજી બાજુ, કેરળમાં ૬૭, નાગાલેન્ડમાં ૩૫, સિક્કિમમાં ૩૧ અને લદ્દાખમાં ૨૮ શાળાઓમાં ફક્ત એક જ શિક્ષક છે. દિલ્હીમાં સાત શાળાઓ અને આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓમાં એક શાળામાં ફક્ત એક જ શિક્ષક છે.

શિક્ષણ રાજ્યમંત્રી જયંત ચૌધરીએ રાજ્યસભામાં ખાલી શિક્ષક પદો અંગેના પ્રશ્નના જવાબમાં આ આંકડા આપ્યા હતા. જોકે પ્રશ્નમાં ખાસ કરીને સરકારી શાળાઓ માટે ડેટા માંગવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ એકલ-શિક્ષક શાળાઓ અંગે આપવામાં આવેલી માહિતીમાં તમામ પ્રકારના સંચાલન હેઠળની શાળાઓનો સમાવેશ થાય છે.

જો કે, મંત્રાલયે રાજ્ય દ્વારા મંજૂર કરાયેલા પદો અથવા ખાલી પદો વિશે માહિતી આપી ન હતી. સરકારે જણાવ્યું હતું કે શિક્ષકોની ભરતી, નોકરીની સ્થિતિ અને નિમણૂક રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વહીવટ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે. તેમણે ખાલી જગ્યાઓ માટે નિવૃત્તિ, રાજીનામા, નવી જગ્યાઓનું નિર્માણ, સ્ટાફનું યોગ્ય વિતરણ અને નોંધણીમાં ફેરફાર (ગ્રામીણ, આદિવાસી અને મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓ સહિત) જવાબદાર ગણાવ્યા હતા.

સરકારે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યોને પારદર્શક અને યોગ્યતા આધારિત ભરતી દ્વારા જગ્યાઓ ભરવા અને શિક્ષકોની જરૂરિયાતોનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. નિર્ધારિત વિદ્યાર્થી-શિક્ષક ગુણોત્તર જાળવવા માટે સમગ્ર શિક્ષા (સમગ્ર શિક્ષા) યોજના હેઠળ નાણાકીય સહાય પણ પૂરી પાડવામાં આવી હતી.

આમ જો સરકારી, ખાનગી અને ગ્રાન્ટ ઈન એઈડ સહિતની તમામ શાળાઓમાં એકંદરે આવી સ્થિતિ હોય તો કહી શકાય કે દેશની શિક્ષણ વ્યવસ્થાઓની બુનિયાદ જ બોદી છે !

જો આપને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર કરો...